Naples Codex, Bibl. Naz. IX. C. 24, Selected Passages
Naples, Bibl. Naz. IX.C.24
De Ponte per Gaium Iulium Caesarem facto in tempore belli per eum cum Germanis habitur. ex libro Comentariorum Caesaris IIII.
Navium magnam copiam ad transportandum exercigtum tum pollicebantur. Cesar hiis de causis quas rhenum transiere decreteverat. Sed navibus statis tutum arbitrabatur neque sui; nequi populi co dignitatis esse statuebat. Itaque et si summa difficiltas facienti pontis proponebatur. propter latitudine rapiditatem altidudinemque fluminis: tamen id sibi contendendum aut alitur non tradicentum exercitum existimabat. Rationem igitur pontis hanc instituit. Tigna bima sexquipedalia paululum ab imo inter se iungebat. Hec cum mathmatiionibus immisa in flumine ad perpendialcum: super prone ac fastigiate: ut secondum naturum fluminis procumberent. hiis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenium. ab inferiori parti contrarium atque immissis flumins statubat. haec utraque bivadilibus reabibus immissis quantum eorum rigororum iunctura distrabat. bimis utrinque fibulis ab externia parte dismembantur Quibus disclusis: atque in contrariam partem reieunctis: tanta era operis frenitudo: atque earum rerjum natura ut quid mair vis aquae se incitavisset hoc articulis alligata tenerentur. Haec directa materia inrecta contexebantur ac longuriis reatibusque consternebantur. At nihil serius stiblicae: et ad inferiorukm partem fluminis obliquae agebantur que pro Ariete subiectae: et cum omni operi coniunte vim fluvius exriperent. Et alaiae item supra pontem mediori spatio: ut si arborum trienti: sive naves deijiciendi operis cause essent a barbaris missae hiis defensoribus earum rerum vis immiereretur: neu ponti nocerent. Diebus decem quibus materia recepta erat: comportartatur omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utracumque partem pontus firmo presidio relicto in fines sicambrorum contenditur. Interim a compluribus civitatibus ad cum legati veniunt quibus parem atque ammiatam percentibus liberaliter respondit obsidesque ad se addua Iuber.
f. 89v.
Et dum pro fundamentis murorum effoderent cadave cuius de mulieris que Parthenopes dicta est: Invenerunt eventus nomine vocaverunt Parthenopenopen...Eustatius vero in suo planctus Italiae.
Iuxta quod notatur quae auxit quem ut dicit commedator quia eneas non amplicavit neque auxit. Sed hoc ideo quia romani qui originem dicunt ab enea sic eam volauerunt exponj. Constat numque cuius (Livius?) ipsam fuisse marcelli nepotes Octaviani Augusti. Origo autem ipsorum a cremensias cumanorum ab isclanis isclanorum quom primo a calchdensibus secondo ab Athenensibus ut patebit infra.
Hec civitas Neapolis ociose dicitur a poetis presertim a Virgilio, Orazio et Ovid. Virgilius in 4th georgica vocat eam dulcem sed ocio ignobili maridem unde aiat. Illo Virgilium me/tempore dulces aiebat parthenopes florentem studiss ignobilis orij. Oratius in Epodo: Ociosam unde sentit hec otiosa Neapolis at omne vicinum oppidum. Ovid vero l5 Meth. dicit ipsam civitatem Neapolim natam in otio. unde aitet in ocio natam parthenopen. Narrat Alexander namque libro na...rerum cum Neapolis id semper sa...letali peste vicaretur liberata est proiecta a Virgilio....aurea infandum p. qua extracta evolutus multorum annorum cir...a puteo mundato replevit infinitus n civitas nec sedata est pestis antequam sanguisuga alia inputeum mitteretur. Inde narrat Alexander quod cum Marcellus Neapolitanas carnes. Illesas a corruptione diu sever pron posset Virgilii quaeam vi herbarum conditas carnes quingentis annis elapsis receptissimas et optimi saporis suavitates servari fecit. Nam Macellum Neapoli construxisse fertur in quo nulla caro putrepreret refert et quod in Chcathece quodam vitreo ovum Virgilius invlient quo fata Civitatem Napolem pendere dicebat. Et tam diu civitate diuraturam fore quam diu ovum sine lesione maneret. Narrat Policratis l. l.c.4 quod Vergilius Marcellum Neapolitanum Interrogavit an ovem vellet construi in capturam avium an muscam formari in externicione muscorum. quam quorem cum retulisset augurio avunculo suo eius consilio praelegit ut fieret musca quae a Neapoli muscas abigeret et a peste muscorum insonabulo liberaret. Optio quodque Marcelli impleta est quam muscam diu servatam fuisse narrant supra portam Capuani carti. In magnitudine unius rane.fertur autem quod fieri fecit equum enenum ut alij aliquo morbo vexati eum respicientes igniusvesci sanitatis remedia reportarent. hic equus fuit iuxta ecclesiam Sancti Petrum Majoris postmodum perreptus ad archiepiscopatum extulit. deportatus quem equum cum rex Carolus victam urbem intraret admixans ei disticon fecit in huic modum ut refert Eustasiu in suo planctu Jtali: hactenus effrenis...
f. 99, top, l5th c. script
Exilio ab Euboea insula venerunt in Campania et ibi civitatem nimine construxere.....calcedine civitate Euboea nuncupati sunt ut Victorinus dicit cume equidem in Ytalie fecerunt(?) seu quia (?) calcedones ex Eupoea perfecti Cumas condiderunt ideo dixerunt euboicis.
Cf. Livy, Ab urbe condita VIII, xxii (Appendix, III, pp. ); Servius, ad Virgilium, V, l2; VI, 2, l7 (Appendix III, pp. )
(gloss) ad expiandum se....funestates fuerat montem Palinuri qua(?) cognoverat furius idest dobierat
Sibilla dicitur a syo per qua(?) est eoles(?) et bole ...na quae sententia dei
Cf. Servius, ad Vergilium, VI, l2 (Appendix II, pp. )
f. l00v Acheron idest sine(?) salute vel gaudia
Cocitus id est hiatus
Styx tristitia
Lethe oblivio
cum quis est sine salute labitur in luctum et de luctu in tristitiam et de tristitia in oblivionem. hec vetatur, per ram aureum it est per sapientiam hunc ramum petit. proserpina id est memoria in qua habet suam sedem sapientiam
(See below, f. ll9)
f. 4
Erat enim quidam locus ex settentrioinale civitati propinquans intus Neapoli. Videt et puteolam mari montibusque in accessibus cuicunque conclusus. Ubi quidem de propre rupes sulfureo continuo quadam evaporacione fumigare conspicitur ex aliqua parte est antrum vetus ... murorum compage fabricante in quo ingredientes nichil quidem aque inveniunt.
f. ll9
Averno in Averna sicut Tartarei Tartara unde enim averna sonantia silvis Avernis locus est Campania que nunc Terre Laboris est iuxtas Bayas qui nunc lacus Tripervule dicitur qui locus ut dicit Servius antea silvarum densitate sic ambiebatur set exhalens inde per angustias atque sulfurata odor gravissimus super volantes aves necaret unde Avernus dictus qui Avernos quod interpretur sine delectione quam rem Cesar intellegens deletis silvis ex pestilentibus amena reddit loca. hic laucs ut dicit vir nascitur ex estuariea Acherontis nec virum Acheronta enim sine gaudio interpretatur Avernus enim sine delectione nam qui sine gaudio est necesse est ut sine delectatione existat Suetonius liber 2 dicit quod Octavianus Augustus fecit aperiri fauces lacum Averni et Lucrini ut per eas mare ipsos lacus intraret unde ait Immisso in Lucrinum et Avernum olim in ipsis lacubus ociaretur et aqua maris fruitaret Avernum dicit Lucius Anneus libro I c: de bello sompnitia Lucrinus et Avernus quidam maris otia iuxtm lacum Averni secundum Vergil in VI En/fuit olim vorago profunda cum bagno hyatu per quam descensus fore ad inferos dicebatur quam voraginem.; Virg. descripsit dicens in VI: Spelunca alta fuit vastaque immanis hiatu scrupea tecta lacu nigro nomorumque tenebris V/ require in Verg. item notandum quae loca sulfurea. Circa Avernum lacum Oratius in primo Epistolarum mirteta vocat non quia in mirtea habundet sed quia morteta eoque omnes mortuorum arem inde ad inferos descendere credebantur unde ait ibidem sanus mirteta reliqui dictaque cessantem nervis elidere morbum/ Circa hunc locum sunt balnea plurima saluberrima qua balnea tripergule dicitur locus autum ubi sunt balnea Tripergularum dicitur. Eoquo domus balneorum sit trium mansionum in una quarum stant homines in alia reponuntur vestes in tercia vera aqua unam Eustasius libro balneorum de Tripergula sic ait Hoc locus est triplex de iure Tripergula dicta/Una capit vestes altera format aquam
Cf. Servius, ad Vergilium, V, 42; VI, l3, l04-7; ad Georgicam, l6l-2; Horace, Ep. I, v. (Appendix, III, pp.
Cume Cumarum civitas fuit olim in Campania quae nunc Terra Laboris est post Bayas quem condiderit illi qui profecti sunt dicitur Calcidice civitate Euboee insule nunc autem diruta et inhabita dicta est autem Cume ab augurio mulieris pregnantis quae grece koumus dicitur vel Cuma ab undis quae grece dicuntur hec namque civitas habet diversa nomina ab auctoribus iimposita quia vocatur Cume ut dictum est vocatur art Calcidaia Euboea locus ubi Dedalus exuit alas Janua Bayarum et civitas Sibille arx Calcidica. Ideo dicta est eqoque condita sit ab illis qui venerunt de Calcide unde Vergilius in VI. Teucros vocat alta in templa sacerdos excisum Euboyce latus ingens rupis in antrum ac si dicitur Civitas Cumarum habet unum latus id est a parte maris excisum m alia cum terra unde Euboyee rupis id est montis Cumani item in 7th Eneyed aiat qualis in Euboyce Bayarum mector quod saxea pila cadit Euboyco littore id est Cumano locus ubi Dedalus exuit alas civitas Cumarum dicitur a Juvenale hac de causa Dedalus enim fugiens nostra Minois reges Cretennis Cumas pervenit i remigium deposuit unde quae satir m proponius s illic ire fatigatos bi Dedals exitu alas Janua Bayarum et dicitur a Juvenal et civitas Sibille per eo quae eam itur Bayas et de ea civitate dicitur fuisse Sibilla unde ait in satira 5th laudo inde Varius qui sedem monere Cumis destinet atque unum civem Sibille Janua Bayarum est ex gratum littus ameni secessus itur . Mons in quo sita est civitas Cumana dicitur a Juvenal quae est suspectus vel quia pendeat vel quod omne pendens quo domo in mari videatur ruinam seu quae concavus sit vel propter inpurum aerem quae est in unda ait Sa. X suspectum que iubum Cumis Cumane secundum Ytus livius VIII ab urbe condita traxerunt originem a Calchensibus fuerunt aut Calsidenses de quadam civitate Euboice insule quae calcis dicta est nam inde navigio recedentes insulam senariam est Capreas et Pitecusas idest isclam et prochita tenuerunt de inde dicit insulis recedentes incontententem terram venerunt et fecerunt Cumas fuit autem hunc civitate ipsa potest valde precipue in ipsa parte maris in qua sita est nam multas incursiones adversas populas Romanum Caprianos et Calinensis fecerunt unde Livius Urbe condita omnia sub pauxis comprehendit dicens Cumani a Calcide Euboycam originem trahunt classe qua advecti ab domo fuerunt multum in ora maris eius quod attolli potuerunt. Hec civitas cum suis viribus cum Samnitium in fide adversos Romanos societate freta multaque hostilia adversus Romanos agrum Campanum Falernumque incolentes fecit
Cf. Servius, ad Vergilium, VI,2, l2, l7; IX, 707-7l4: Juvenal, Satires III, 4, 25 (Appendix, III, pp. ).
Tarteis oris imt..flumina quina
Styx Acheronta letheus cochitus cum flegonta
Ex Tig' chochitus stix nascitur ex acheronei
Dicitur letheus flegetois rivulus esse meror tristicia luctus ardor et oblivio
Stix palus infernalis quae nasci fingitur ex acheronte Stix tristiticia interpretatur sed revera secundum Senec(?) in libro de Sat's egiptorum Stix palus in ex romana parteegipti limosa papirisque refecta transituque difficilis hec autem palus ga(?) transeuntibus tristitia prebitur Styx meruit appellari quai tristitia interpretatur per hanc paludem ad aliam regionem egiptij suorum mortuorum cadavera suorum mortuorum manibus deserunt
Cf. Servius, ad Vergilium, VI l32, l34, 2l5, 385, 439 (Appendix, III, pp. )
f. 90
Agrippine olim de matre neronis exequie funeribus de mandato Neronis facta sunt unde Cornelius Tacitus.Nero Planctus tumulo matris audiri Neapoli concessit.
Cf. Tacitus, Annales, XIV, (see above, n. )
Seneca Theatrum neapolitanorum se ingressum fuisset firmat in epistulis ad Lucillum epistola 77(56?) dicens pudet autem me generis humani quotiens Scolam intravi preter ipsum theatrum neapolitanorum
Cf. Seneca, Ad Lucilium, LVII, (Appendix, III, pp. )
f. 92
Capree Theleboya senarie idem/ capree est Insula contra neapolim sita et dicta est caprea vel quia (quod) similitudinem capre pretendit insentibus(?) eam procul, vel quia(quod) locus sit eminentissimus capris actus. Hec insula etiam senaria quoniam(?) senatorum archas nam principes nominum et senatores ad ipsam insulam causa delectionis et solatii arknus accedebant ut dicit Suetonius de hac loquitur Marcianus Capella Insula geometria dicens. In neapolitano mari in octavo miliario a Surrento capre Insula est quae et senaria dicta est hanc insulam Calcidenses in Ytaliam venientes primo tenuerunt de inde isclam et prochitam Insulas gid(?) quae(?) vicinas incoluerunt sicut narrat Livius 8 ab urbe condita dicens oriundi a Calcide euboyeam originem trahunt clase qua advecti. Sequitur primo insulam senariam deinde i pitecusas et 6(?) hec etiam insula theleboya dicta est quia(?) thelonis euboa. Nam thelo dux quondam de eugoya insula graeci(?) veniens eam tenuit gquam asuo(?) et insule unde venerat nomine nuncupavit et populos ? in ea voravit theleboes dicit innuit Servius super 7 En. In hac insula thebalus(?) filius thelonis et mimphe sebebrides diu regnavit ut idem Servius aufert qui primis sui non contentis imperiis transtulit se in Campaniam et ibi multis populis subiugatis suum dilatavit imperium ut dicit Virgilius 7 in Campaniam veniens cepit civitates multas et oppida ..Sarnus(?) sicut vocata aflumine quod inde fluit. Exit et loca omnia planitiei usque quo fluvius Sarnus currit cepit etiam rursus quo nunc vulgo Sulfura dicitur seu rusranum batilim et quae nunc batulla dicitur non procul a Salerno...
Cf. Servius, ad Vergilium, VII, 738 (Appendix, III, pp. ).
Notatur quod iscle ut velit Virgilius ynarimen volatur et doscordat cum Ovidio quia Ovidius dicit thifeo giganti tranacriam insulam superimpositam Virgilius ynarimen ujt patet...
Cf. Ovid, Metamorphoses, XIV, 89; Servius, ad Vergilium, IX 7l5.
f. l02v.
mentions Petrarch
...Bayarum apud lacum avernu et talibus eerat...locis facturi accessit et occiso Meseno suo sanguine litu inferis et ceremoniis alijs destantandis ? ut aliis ex infernalibus spiritibus incontamininum provocatus ad superos veniens et sumpto fantastico corpore ? compenuit (?)et ad interogata responderit et forte illi non nulla futorum successu predixit