de Vacculo de piscina Neronis de lacu Averno manu factu
de littore Bayarum iussa Neronis
de balneis de Guaro et Gualdo monte
de balneo Solis et Lunae de Vico Cambre qui hodie
de balneo Pugillicampana dicitur
de Vico Bayarum de villa Ciceronis qui hodie
de balneo TrituliCiceronum dicitur
de villis Marii et Pompei de civitate Putheoli
de villa pis de theatro Putheolorum
de balneo Trituli
de balneo Tripergule de ponte Putheolorum in mari
de balneo Colatura facto per Gayum Caesarem
de balneo S. Anastasie quare Gayis Cesar hunc pontem
de balneo Pratifeiri fecerit
de balneo Arcus de balneo Cantarelli
de balneo Ranerii de olivario
de balneo Ortodonico
de balneo Subveni hominibus
de balneolo
de balneo Petre
DE MIRABILIBUS CIVITATIS PUTHEOLORUM ET LOCORUM VICINORUM AC DE NOMINIBUS ET VIRTUTIBUS BALNEORUM
Sibilla dictur caius pectus numen recipit et interpretatur sibilla dei sententia eoles enim dictum syos dicitunt. Bele vero sententia. Ergo Sibillas quasi sivibulas dixerunt. Hoc loge clarus beatus Augustinus scribit in libro XVIII de civitate dei capitulo XXVIII. Et Papias. Sibille lingua graca dicuntur onmes femine vates: ut Varro testatur. Nam sios eolico sermone deus dicitur Bilem greci mentem dicunt. Inde Sibilla quasi dei mens vel sententia. Eioque hominibus divinam voluntatem interpretari solevant, hoc etiam fatetur Usidorus VIII Ethimologiarum. Inde est illus Virgilii in VI Eneydos.
Arces quibus altus Apollo Presidet, horrendeque procul secreta Sibille. Antrum inmane petit magnam cui mentem cuiusque delius inspirat vates: aperitque futura: Decem Silbille a doctissimis doctoribus fuisse traduntur. Prima de Persis. Secunda Libia: Tertia Delphica. que ut dicit Solinus: animis aliquot intercedentibus in semita est. Quarta erithrea est vocata: appellataque Sibilla de scientie parilitate: que mire alia magnifica Assiros amissuros maris imperium multo ante premonita Persis panderet. Quinta Cumana que post Delp hicam et Erithream Cumo loco guisse ipsa enim series probata: et hec vocata fuit Alianalithra.
Huius sacellum ut dicit Solinus prope Avernum olim fuit. Que ut vult Servius et Virgilius: Regnante Servin Tullio quin quagesima olimpiade Tarquino prisco obtulit novem libros in quibus erant facta et remedia Romanorum. Quibus oblatis popscit Trecentos Philippos qui tunc auri preciosi erant qua contempta Tarquinio parcius precium offerente quod postulabat. Alio die tribus incensis reversa est et ex sex quantum ex novem petierat. Accepit Rege coniuncto quia precium non mutavit. Hii sex libri Sibille olim in templo Apopplinis servabantur cum aliis libris marchiorum et vegolyes nymphe que arcem fulgore doerum consumpserat aput Tuscos. Sciendum sane libros Sibille a principio fuisse decem custodibus assignatos. Deinde additus quindecim: usque ad tempora Sillana. Postea crevit numerus. Nam Sexaginta custodes fuisse narrantur Demum ad quindecim ipsorum librorum custodia reducta est. Huius Sibille libris ut dicit Solinus a Cornelio usque ad Sillam maximi pontifices consulebant. Tunc enim cum capitulo exusti sunt. Huius sepulchrum in Sicilia adhuc manet in coppido cui Lilibeum nomen est quod narrat Solinus libro quinto dicens Libebeum oppidum dictum ubi est Sibille Sepulchrum. Que Sibilla ut dicit Servius super libro bocolicorum Virgilii secula per metalla divisit. Di diffiset etiam quis finem seculo imponeret et solem ultimum id est decimum voluit. Dixit etiam quod finitis omnibus seculis rursus debebant omnia renovari quam rem etiam philosophica disputatione collegit dicens quod completo magno anno omnia sidera in ordines redire et ferri rursus eodem motu debebant. Arguins quod si est idem syderum motus necesse est omnia que fuerunt habeant eandem iterationem que fuit opinio Platonis huius opinione sequitur Virgilius in libro bucolicorum dicens. Reverti aurea secula et iterari omnia que fuerunt. Unde ait Ultima Cumei venit iam carminis etas. Magnus ab integro seclorum nascitur ordo Iam redit et virgo redeunt saturnia regna Sibilla ut volunt quidam inter quos fuit Augustinus de Christo prophetavit decens Iam nova propgenies celo dimmittitur alto Tu modo nascenti puero quo ferrea primum Desinet. ac toto surgat gens aurea mundo.
Quos versus postea Virgilius quarte egloge inseruit Sibillam in foleis palmarum scribere solere interdum vitas et sermones interdum. Varro testatur et Virgilius.
Et sciencdum quod omnia responsa Sibille ut dicit Servius non plus minusve centum continet sermones. Unde Virgilius in sexto Eney. Quo lati dicunt aditus centum hostia centum Unde ruunt titidem voces responsa Sibille.
Sexta. Samia a Samo Insula unde fuit pictagoras Septima iterum Cumana. Octava Ellespontia in agro Troyano nata que scribitur Solinis et Circi fuisse temporibus. Nona frigia. Decima Tiburtina. Dicitur enim quod Saul Rex regnavit annis quadraginta duobus usque ad David. David autem Rex regnavit annis quadraginta duobus. In ipsa autem etate venit Sibilla de Aquitate nomine Tiburtina et predicare cepit in toto orbe terrarum Erat vultus eius multum splendidissimus: capilli eius sicut aurum fulgens: Supercilia eius sicut purpura. Oculi eius sicut stella lara que matutina habetur ita fulgentes. Corpus eius gracile statura equalis. Caro eius et gula sicut lac et sanguinis eius caligine orta. Pater eius fuit Manasse: et mater eius fuit Pamphilia de tribu Alexandri Regis. Ipsa autem Sibilla annunciata fuit per Angelum Gabrielem ad dominim. Fuit ei datum os sapientia: et genera linguarum sive animum suum bonum id est interpretatio linguarum. Sicut Salamon annunciata fuit per Angelum et sicut fuit annumciatus sanctus Johannes ut bappizaret Christum: qui nasci debebat ex Maria Virgine que virgo nasci debebat de stirpe Jesse. Et ipsa mulier virgo fuit et virgo permansit et vixit annis trecentissexagintaseptem usque ad annos Darii regis Persarum. Nata fuit in Syria fuit Mesopotanee Macedonie postea Agagyandon. Asya Sicilia. Pamphylia. Bethania Capadocia Armenia magna et deinde per Angelum venit ad Egyptum: Ethiopiam: Bagadam: Babiloniam: Africam: Italiam.
Et ad Sibillam Cumanam redeat sermo notamtum est. Sibilla fuit filia Glauci et Diane sacerdotis quod confirmat Virgilius in sexto Eyeydos.
Atque una phebi Trineque sacerdos Deiphebe Glauci
Hec Sibilla ut fingunt poete Enee petenti ad inferos velle descendere precepit ut auereum ramum de silva Tunonis Averne excerperet. quo facto cum eo ad inferna descendit ubi ea docente omnia infernalia plene novit. Quod figmentum hoc innuit veritatis. Eneas jussu Sibille hoc est voluntates et dispositione divina ramo aureo excerpto id est ista deliciosa mundana de silva Tunonis Averne id est de huius vite confusione que silva dense propter tenebras comparantur. Ad inferos descendit hoc est multis mundi partibus peragratis navigio tandem ad mare inferum navigavit ut potuit cum Enee historia duximus annotandam. Vel ramus aureus fuit V grecam quod Picagoras samus ad exemplum humane vite formavit; habens duos ramos cuius dexter adruus est per quem vita datus intelligi virtuisa. Similiter vero planiur per quem labes et interitus ac descensus ad inferos denotatur. Hunc ramum sinistrum describit Virgilius aureum esse; hoc ideo quia omnis vita deliciousa aurea esse videtur sed eius finis aculeum habet. Hunc entiam ramum Virgilius in silvis latera describi quia revera in huius vite silva id est confusione vicia latent quibus ad inferos est descensus ad Sibilla a quodam sui temporis litterato qui per phebum deum musarum datur intelligi peteretur in coniugem sub promissione vite longeve spreto promisso se illi in coniugem denegavit. Hoc autem figmentum istud indicat veritatis. Sibilla si coniugali copula seligasset: vitam sibi siutimam propagasset. Nam ut dicit Augustinus ex connubio propagantur creature. Ideo autem Sibilla potius vivere voluit virgo quod phebo coniungi cum filia Glauci piscatoris esset ignobilis genere: Virginitate nobilatare se voluit. Nam virginitas ut dicit Cyprianus est exaltatio humilium ignobilium nobilitas et nobilium ornamentum. Gertur etiam quod Sibilla Enee Quedam de se pronostica propalavit dicens Tempus erit quo de magna parva deveniam et membra mea consumpta senecta ad nihilum redigentur tunc amata a Phebo nec ei plauisse videbor et tamdem a vullo visa dissoluar tunc sola voce et non visione cognoscat. moresque pallida vocem mihi tantummodo derelinquet et adveniente egra et invalida senectute quam divine patiare post mortem numeros exhausti pulveris adequabo. Allegoria parva de magna Sibilla facta esse confingitur cum ad senectutem deveniens et in ea diu persistens corporis invalitudine fortitudinis viros amisit. Tunc siquidem invocem conversa fingitur cum post mortem eius de ea scienctiaque ipsius omnis est humana lingua locuta per quam vocem locutionem vel famam annos revera exhausti pulveris adequavit.
Ferunt enim Sibillam hoc est libros suas ab eo ut dictum est tempore quo eos Tarquino assignavit Trecentis annis in urbe durasse donec una cum capitolio sunt exusti. Glaucus ut habet historia piscator fuit quidam Ancedonis filius de civitate Cumarum pater Sibille hic cum illis temporibus in variis non procul a lacu bayano contra inhibitione principis piscar etur quia edictum contiempserat: pisces adhuc palpitantes in mare fuere reiecti; ipseque postmodum iratus se in mare demersit. Quod innuit Valerius Martialis Epigramaticum X hortans piscatores quoslibet ut pro piscationis miseriis ab illo loco fugiendo recedant. Cum illi piscos sacri sint illiusque existant quo in orbe null us est maior. Unde ait Martialis hoc modo. Bayano procul a lacu recede piscator fuge ne voceris recede a sacris piscibus hec vocantur unde qui norunt dominum manum quod lambunt illam quo hihil est in orbe maius quisquis nomen babet et ad magistri vocem quisque sui venit citatus hoc quondam libernicus profundo dum predam calamo tremente ducit raptis luminibus repente ceras caprum non potuit videre piscum et tunc sacrilegos perosus hamos bayario haustus sedet ad latus ac tu dum potes innocens recede iactis simplicibus hamis in equor et pisces errare sine delicatos hec ille,Quam Glauci materiam, Ovidius methamorphoseos VIIII ne Sibille fame detrahere videretur in aliud figmentum poeticum transmutavit. Ait enim sic Glaucus cum in eboyco littore piscaretur, et pisces speciusos caperet eos in quodam prato proximo mari non secto falce non iumentis non capellis tonso vel ovibus, non apibus pasco non floribus excerpto per virgines infra recentes herbas abscondit et quieti somnoque se dedit. Eo igitur dormiente pisces herbarum virore contacti recuperato spiritu palpitantes se in mare miserunt. Glaucus vero pater Sibille excitatus a somno pisces querens et non inveniens: existimavit eos spiritum herbarum efficacia resumpsisse. Unde herbas excerpens: et comedens: in amentiam versus in palegum se deicat: ubi in deorum consortis est receptus qui mare natans scillam aspiciens: in eam exarsit. A quo scilla velut incognito: se fuge subsidio liberavit. Ob quod Glaucus ad Circen remedia quesiturus accedens: ab ea recepit in monitis: ut sicut spernebatur a Scilla: ita eam spernetet versa vice. Glaucus tamen dedit Circi responsum: quod quia diu Scilla viveret: tam diu illam et non aliam amare disponebat. Videns igitur Circes; quod Glaucum ab amore Scille nequibat retrahere: Scillam ipsam ab inguine infra tranformavit in canem: et gurgite in quo Scilla se lavare consucverat: toxicavit. Quod figmentum sic secundum quosdam reducitur.
Glaucus interpretatus luscus sive cetus hic Anciedonis filius dicitur id est contratia cernentis seu videntis. Ancidon enim grece contraria videns sonat. Omnis siquidem lippitudo vel cecitas ex contraria nascitur visione. Cecus igitur omnis ex contraria visione progenitus piscatur in mari: hoc est seculo ubi non nisi pisces dueati ductos curiositate capit atque lascivias quos quidem pisces in prato: hoc est oblectamento reponit: quo facialimenta carnalis delectationis sumentes: ad mare: hoc est seculum revertuntur. In quo quiden prato falciferi; hoc est exercitio vacantes non metunt neque iumentis id est sacrificio intendentes et oves id est innocentes et capelle id est alta carpentes pascuntur et apes id est vite active vacantes non lambunt et nupte hoc est in matrimonii capula degentes nequaquam pro coronis excerpunt. Glaucus igitur sonno id est cicitati deditus experrectus pisces querens; et non inveniens: herbam prati hoc est ocium excerpens: et comedens: refotus ea: sensu reversus est ob quod mari: hoc est seculo se immersit: Ubi natans inter alia que respicit viden Scillam: hoc est luxuriam, seu confusionem que ex luxuria generatur quam adamans; et fuginetem insequerns: ab ea spretus est. Glaucus vero se spretum a Scilla prospiciens: ad Circen: hoc est opera manualia seu ad exercicium manuale recurrit: petens remedii midicinam cui Circes precipit ut sicut ipse a Scilla: hoc est luxuria non amatur: ita eam versa vice non diligat Glaucus itaque conc upiscentiis seculi excitatus: Circi respondet: quod quamdiu Scilla est hoc est motus carnis qui alet et removet vixerit tam diu eam et non Circen id est manuum operationem non diliget sed contemnet. Laborem diligit. Circes denum videns quod Glaucum id est cetum, ab amore Scille hoc est luxurie removere non potest. Scillam hoc est luxuriam ipsam ab ab inguine infra transformavit in canes hoc est: ubi excercitium et negocium Glaucum a luxuria removere non potest ostendit saltem quod omnis luxus principium offert se placidum: Ima vero eius: hoc est ipsius finis ut canes lacerant atque mordent. Scilla namque in modum meretricis ponitur: que a femore infra in cnaes fingitur transformata: ut patuit cum Scille insulam scripsimus seriose. Et gurgitem in quo Scilla se lavat Circes inficit et venenat nec mirum: quia ubi luxuria versatur: venenorum infectio num quam deest. Johannes vero in apologiis suis dicit, quia huius Glauci matatio naturalis fuit: unde ait
Est naturalis mutano gramine facta herbe in Glaucus autem ideo factus fingitur deus quia se submersit. Unde Johannes. Glaucus Mergere cor pus amat sequitur antiquis miseriis deluso demonis facta, finxit submersos equioi esse deos. Alii dicunt quia sicut herba potest hominem variare sic mulier. Unde Scriptum reperitur, quod sicut herba mortis sic mulier vos vaciare potest
SERVULI VILLA
Servuli villa non longe a Cumis est ut innuit Seneca ad Lucillum LVII. Varie villa inter Cumas et villam Servuli situatur a possessore eiusdem nominis sic dicta. Unde Seneca ad Lucillum LVII sic ait. Inter Cumas et Servuli villam Varie Curvatur. Et hinc mari; illic lacu veluti angusta iter clauditur. Hanc villam Seneca libro quo supra describit Lucillo hoc modo. De ipsa villa Lucilli virorum optime nihil tibi possum certi scribere. frontem enim eius tantum et exposita que ostendit etiam transeuntibus. Spelunce sunt due magni operis: cuius laxo atrio paries manu factus quarum altera solem non recipit. Altera usque in occidentem a sole tenetur prata bona medius rivus a mari et acheruntino lacu receptus in rupis modo divideris alendis pisciubs etiamsi assidue exhauriatur sufficiens. hoc tamne est commodissimum in villa: quae bayas transparamnem habet in commodis illarum caret: voluptatibus fruitur. sequitur enim favomio et illum adeo excipit ut neget baye Acheronta seu Acheruntius lacus iuxta Cumas et Varie villam est de quo tractabitur infra ubi flumina inferni describam.
MISENUS PROMONTORIUM
Misenus promontorium est in extremitate Bayrum Et dictus est Misenus a Tubicena Enee ab ipso Enea occiso atque ibi sepulto. Refert enim Servius quod Eneas volens illic mortunrum animas ab inferis evocare quod sine hominis occisione fieri non poterat. occiso Miseno sacra ista complevit. Ante enim adventum Enee in Italiam: mons ipse Aereus dicebatur Sicut innuit Virgilius in VI Eneydos dicens.
Monte sub aeareo qui nunc Misenus ab illo Dicitur eternumque tenet per secula nomen.
Inhuius montis radice versus in arimen insulam scripta est et in tufo ipsius montis excisa et opere albario tunicara que cripta Tragonaria vulgariter nuncupatur in quam pluvie omnes ipsius promontorii ad usum potus inhabitantium defluebant. Et dicta est Tragonaria a traconibus. Sunt enim Tracones meatus seu cursus aquarum subterranei. In hoc promontorio fuit olim turris pharo: que de monte lumine auo portum navigantibus ostendebat. Iuxta hunc montem portus olim fuit: quem veteres portum Julii vocaverunt. Nunc aut vulgo portus maris mortui nuncupatur. Hunc portum Iulius Caesar effodi fecit, et terram in mari convertit. ut innuit Oratius in poetica sic dicens. Receptus Terra neputnis classes aquilonibus arcet: Regis opus sterilisque diu palus aptaque reniis vetinos usbes alit Ubi glosa. Neptunus id est mare receptus terra id est infra terram: quod supple fuit Regis opus id est Julii Cesaris tunc regnantis; arcet classes aquilonibus id est arct aquilones id est ventos a classibus id est navibus. Hic portus et dicit Juvenalis Satiricus Vix naturalem aliquem parem habet. quoniam hinc inde duobus
brachiis est naturalis tudbis conslusus: quorum unum respicit putheolos et Nesidam. Aliud Surrentinum et insulas Caprearum. In huius brachii theatri seu cripte capite mons est Misenus et bilbus. hec duo brachia mari undique abluuntur. Unum mari Bayarum: aliud mari Brocide seu Iscle. In huius portus fauce Iulius Cesar ad repellendos maris impulsus molem fieri mandavit: ne procellarum impetus in nocumentum navium nimuim dicenter intraret. Quare autem
portus iste Julii diceretur: confirmatur per verba Suetonii sic dicentis. Viginti servorum milibus manumissis: ad remunerandum portum Julii apud bayas.
Turris pharo fuerit olim in ipso promontorio Miseni: et portus ipse duo brachia haberet: et in fauce portus esset molus confirmat Ju uvenalis Satiricus dicens:
Tandem intrat positas inclusa per equora moles Turra he namque farum, porrectaque brachia rursus Que pelago occurrunt medio non longe relinquent. Italia non sic igitur mirabere portus quos vera dedit etc.
Vacculum locus fuit herculis olim a Bayis non longe dictum sic a vaccis animalibus seu bobus que hercules olim devicto Gerione Maioticarum Rege de hispania recedens: et per bayas transitum faciens: ibi constituit hoc oppidum. Servius Baculeos vocat. quod Cornelius Tacitus libro dicit quod Bayarum locum montemque Misenum flexo mari alluitur. In hac villa Nero Cesar olim existens Agreippam matrem suam ut eam occideret vocis evocavit. ut refert ipse Cornelius eodum libro.
Pissina Neronis non procul a bayis olim fuerant: que vulgo pissina mirabilis dicitur non multum a vacculo distans. Has Nero incipiens: continuare proposuit ab eo loco quo incepte fuerunt: usque ad locum Averni: ut innuit Suetonius de gestis Neronis dicens Inchoabat pissinam a Miseno ad Avernum lacum protentam proticibusque conclusam: ut quicquid proximis Bayis calidarum aquarum esset: contineretur. Quare autem hec pissine fuerint Neronis innuit Cornelius Tacitus libro XV denotans, quod mater Neronis procurabat: quod Nero ipse adoptivus claudii esset: et pro consule ac imperio succederet: apud pissinas morabatur. Unde in persona Agrippine sic ait Nero pissinas bayarum suarum excolebat cum mois (?) consiliis adoptio et proconsulare ius et cetera adipiscendo imperio pararentur.
Baye litus est recurvum in Campania: et portus pulcherrimus: meridionalem zonam respeciens: post Civitatem Cumarum. Quod litus semicirculi forman habens in medium theauori infra eius ambitum mare recipit. quod mare bayarum dicitur. et vocate sunt Baye a baiulandis mercibus. vel ut dicit Servius a Bayo Ulixis socio ibi sepulto harem bayrum sinum laudat et comendat Cratius in primo epistolarum inter ceteros sinus orbis dicens Nullus in orbe sinus bayis prelucet amenis. hec baye tepentes fontes habent. Unde Anneus Florus in suo epithomate L dicit et tepentes fontibus baye. In hoc littore Bayarum multa balnea salutifera olim fuerunt. scilicet Balnea Solis et Lune. Que ut ponit Eustasius doloribus arthetice et podagre conferunt ac nascentiis quibuscunque Unde ait in libro suo de balnies. Cesaris est lavacrum quod Sole t luna vocatur. Sicut Sol stellis prevalet instar aquis Omne genus gutte tollit: omenque doloris Fistula in violet viribus ossa suis. Demonstrate locum qui Sol et luna vocatur. Utilis a multis edificandus erit. Subvenit antique lavacrum regale podagre, Ni faciat fractos inveterata pedes. Sed tamen ignorat ubi sit tam nobilis unda. Obruit antiqua forte ruina locum Vos igitur quos longa dies fastidit et etas: Quos tam longevos nutrit adversa senectus: Demonstrate locum qui sol et luna vocatur. Utilis a multis redificandus erit.
Eest etiam in bayarum litore aliud balneum quod pugillum dicitur. De quo Eustasius libro quo supra sic ait. Cum maris unda tumet: tantum vacat unda pugilli Pro statione loci tam breve nomen habet. Est iter obliquum parvam quod ducit ad undam: Vix hominum septem creditur illa capax. Ani tollit onus ventrem cassare solutum Cogit et ydropicos attenuare potest. Si patitur cum splene caput: cum frigore corpus Frebuerit: certam sentiet eger opem. Quid de te referam nimis admirande pugille Quod proprio vidi lumine testor ego. Aridus usus aque baculis adductus animis Discessit sanus non ope vectis egens.
hec olim balnea dicuntur ab agris omnibus derelicta ut innuit Oratius in primo epistolarum dicens epistula XIII ad vallum que sic incipit Que sit hiemis velit Vicus gemit invidees agris: Uvi glosa. Gemunt habitantes in vico bayarum propter locrum perditum balneorum Se facit immeritum cum gelida p unda, per medium frigus sana myrtea reliqui. Dictaque cessantem nervis elidere morbum. Sulphura contempsi vicus gemit invidus egris. Ubi ad mairem huius dicti evidentiam est notandum quod Octavianus Augustus Imperator Romanus ad bayarum balnea semper soncuescerat morari: cum diu dolore artetice laboraret. In curam siu Amelium medicum preelegit: qui eum calidarum aquarum lotionibus tantum modo lavari Iubebat: et rimas cubiculi eius velleribus oppilari. Sed cum curis huiusmodi magis morbus invalesceret: et Augustus ipse in maciem meximan devinisset: quendam alium medicum Musam Angonium nomine in suam curam assumpsit. A quo prohibitus est ne amplius in ipsis balneis se lavaret: et ibi a terminis aquis lotionibus perfusionibus etiam ac gargarismatibus frigidis uteretur. Qua cura sanatus Musam Angonium remunerare volens eid de beleplacito et voluntate senatus quadraginta argenti sextercia assignavit. Propter hanc ergo curam Augusti ergri ceperunt relinquere balnea predicta bayarum: et ad loca frigida se conferre: nec solume a: sed balnea que mirtea dicuntur ut parebit infra mons Tripergula. Est preterea in eodem bayarum littore balneum magnum in sexo cavatum: quondam ymaginibus pictum: vel sunt vetustate consumpte vel ferunt a medicis extrigate: ut recursus qui per egros pro eorum languoribus habebatur ad balnea: ad solos dumtaxat medicos haberet et quibus autem philosophia modicum accedebat compendium deinceps totale remedium adveniret.
Et dictum est Tritulum a terretorio in quo situm est vitibus ferax de quo Iuvenalis satiricus X Te Tritolinus ager expectat fecundus vitibus De hoc balneo facit mensionem Eustasius sic dicens. Est locus antiqua testudine ductus in alvuum Rupe sub ingenti celte cavata domus Plenaque figuris: morborum conscia formis Ad quid aque valeant queque figura notat: Res miranda satis: satis est horrendaque visu Hoc Veniente die mittitur unda semel Anno uno parabat mota salutis opem Hec aqua quotidie multis medela medetur Reuma fugat stomachum roborat atque caput. Liberat ydropicos, hic amnis gutta gufatur Fleumaticis prodest: febricitare vetat. Marij et Pompei ac Cesaris ville fuerunt olim apud Bayas, in loco posito eminenti: probat Seneca ad Lucillum in epistula Libro secondo dicens. Consules Marius et Gneus pompeius et Cesar extruxerunt quidem villas in regione bayana: sed illas imposuerunt summis iugis montium: videbantur enim hoc magis militare ex edito id est alto speculari late longeque subjecta. Et sequitur quam positionem elegerunt quibus edificia extruxerunt locis et scies non villas esse: sed castra. De villa Julii dictatoris loquitur in speciali Cornelius Tacitus libro XV dicens. Iuxta viam Miseni editissima id est altissima prospectat.
Pisonis villa in bays etiam fuit locus amenus balnea habens accomoda propcuius ville amenitate et balneorum commoditate Nero frequentisseme accedat ut innuit Cornelius Tacitus libro quo supra dicens. Apus bayas in villa Pisonis cuius amenitate captus Cesar crebro ventitabat ibique ab balnea: et epulas ibat.Tripergula locus est iuxta Avernum: dictus Tripergula a tribus tigeriis id est solariis vel et quidam volunt a tribus pergulis, hoc est servis, qui manumissi loca eadem tenuerunt. Tris enim grece est tres pergula vero servus a pergendo dictus.
In hoc loco Tripergole inter alia balnea que ibi fore narrantur unum est Tripergula etiam dictum: vel a loco in quo est vel ut volunt alii quod tres habeat mansiones. Unam in qua vestos balneantum conservantur. Aliam in qua quies datur sudantibus. Tertiam aquam calidam continentem. De quo balneo et eius effectibus Eustasius de Mathera sic ait: Est locus australis quo portam Chrystus Averni Fregit, et eduxit mortuos inde suos Hec domus est triplex: de iure tripergula dicta Una capit vestes: altera servat aquam. Utilis unda satis. multum sudantibus aufert Defectum mentis: cum gravitate pedum Hec stomachi varias facit absentare querelas Flebile de toto corpore tollit onus. Debilis atque piger: quibus est non multa facultas Consulimus tali sepe fruatur aqua. Huius amator aque sinthomata nulla timebit Incolumi semper corpore letus erit.
Stat in Tripergulis balneum aliud, quod calatura ab accolis nuncupatur. Cuius effectus ponit Eustasius sic dicens. Pulmoni prebet solitam calutura quietem. Inde fugat tussim quam grave reuma parat. Hec stomacho vires parat. Vis crescit edendi Sepius absumptas decoquit illa dapes. Declarat faciem: mentem corroborat: et cor Letificat, turpes radit ab ore voces. Formidat quicunque ptisim: cum tusse paratam Ut tumor abscedat sepius intret aquam. Inveterata suis sicut radicibus arbor. Nequaquam poterit sine labore capi Non aliter veteris: serpentia semina morbi Possunt evelli, qualibet arte semel Balneum preterea Sancte Anastasie lavacrum humanis usibus comoda multa facit Corporis ingrati recreatos efficit artus Virtutes etiam corporis unda novat. Res miranda quidem, quicunque cavabit arenam In medio fosse fervida manat aqua. Illa recens in fonte suo sinthomata tollit Languidis ardorem si paciatur aque. Qui petit ergo suo bene de languore curari Sentiet auxiliam si renovabit aquam. Aliud insuper ibidem balneum fore asseritur quod de prato balnea dicitur. Creditur a multis hoc Ciceronis opus Est via difficilis que ducit ad inferiora. In quibus inveniet quam petit eger aquam Hoc bene visceribus fertur conferre molestis Alleviat corpus quod gravat humor iners. Dicunt et duros mire mollire lacertos Et caput et spatulas ad sua iura trahit. Lipposos oculos declarat: et ulcera tergit. In toto pariter corpore parat opem. In sudore madens fugit pro tempore frigus. Nec potum sumat dum sua membra calent. Est etiam ibidem lavacrum quod balneum arcus vulgariter dicitur. De quo Eustasius Dulce satis lavacrum quod quidem sumit ab arcu Virtutem magne comoditatis habens Hec aqua consumptos restaurat corporis artus Corpori dat vires: arida membra rigat Si quis in extremis patitur festinet ad undam. Omnia ne dubitet interiora iuvat Non tamen his prodest, tumidi cum sarcina ventris Aggravat: atque dolet splene tumente iecur Rem liquet expertam proprio quam limine vidi Teste mihi populo que scio verba loquor. Vidi concumptum tantum cum pelle relictum Tempore non longo restituisse cutim.
Ranerium etiam Balneum in Tripergulis solet esse de quo sic Eustasius
Balnea Raynerii, que corpora putrida radunt. Si semosus et scabiosus iure subintrat et quorum salsi fleumatis hostis aqua Si saniosus ex scabios iure subintrat a scabie quavis exteriora lavant Infectam mundare cutim quicunque laboras Utere Ranerio de cute sanus eris Nec cum incurras iterum discrimina morbi. Iura virtutis cum sanat tum removebis Terribiles tutuli sanus adibis aquas. Vidi quamplures defastidire lavacrum. Fecerat hoc hominum pingue putredo putesn Raynerii serverat aquis aqua turgida stagnis Felix qui pingues evacuabit aquas.
Palumbare lavacrum constat esse ibidem. De quo sic Eustasius dixit. Gripta palumbare fertur ad grata palumbis Vel quia pro lumbis fertur obesse parum. Unda palumbare lesos cum vertice renes Sanat: et urine sumpta recludit iter Ex oculis nebulas: et ab auribus excutit euros Cardiacam tollit: artiticamque fugat Et maiora facit si scis servare dietam A salsis caveas: frigida queque fuge Algentis vitabis aque consurgere potum Utere limphato quod pressit uva mero Crede mihi quod aqua facit quodcunque sirupus Si bene servetur. sola dieta facit.
Constat etiam et in Tripergulis esse balneum ante domum que Sibille quondum fuit. quod balnuem ferri dicitur. De quo sic Eustasius Ante domum vatis locus est ut domus Averni Grande ruinosum preminet artis opus Hoc lavacrum ferri habet ferruginis instar Dicitur umbrosa sed caret umbra domus Si quis supercilii sepius intret aquam Cum vicio capitis nubem caligine aufert Tollitur ex oculis sanguis ab aure sonus. Siquis aque talis vires cognosceret eger, Collirio numquam lesus haveret opus. Pannosus oculos sincerat et effetat aures Congaudet capiti cerula crina suo
Est preterea in ipsarum Tripergularum agro non procul a faucibus Averni lacus inter suas et bayarum confines. balneum parvum quoddam quod de nomine mulieris eiusdem cognomis dicitur Salviana. De quo Eustasius sic ait. Salvia diva parens invenit forte lavacrum De proprio tribuens nomine credo nomen. Siqua viatrices quovis humore gravatas Impregnat. et has steriles fructificare facit. Menstrua si forsan fugiant: invita redibunt. Et facit foc lavacrum ne sine lege fruant Quas patitur matris causas optemperat egras Unde queri posset femina causa parit Vos igitur steriles moneat si gratia prolis. Ne vetet annosi temporis egra quies Tam vir quam mulier te Salviana frequentet Tam vir quam mulier frigidus esse potest
Balneum sancti Georgi in eisdem locis solitum est pro multis variisque egritudinibus visitari De quo sic Eustasius ait
Est aqua que poterat nisi flaminiq indice fungi Nam via sub terris plena timore latet Quantum mens dubia timet ingrediendo lavacrum Mirifice tantum lete requirit aquam. Hec lapidem frangit urina soluit ad usum In multis prohibet articulare malum. Sissa si crura: si pes: si brachia: si frons Egrotant: sanctis his relavantur squis. Hoc bene contestor: quidam cum mingere vellet Evomuit lapides virga coacta duos.
Est et preterea in agro Tripergule balnei quedam cella aque predulcis et lucisde que succellarium lavacrum quod convenit egris. De quo Eustasius ait. Est subcellarium lavacrum quod convenit egris. Lucida que multum dulcis et emanat et unda manat, Dentes gingivas mundificando iuvat Passus in estate vel cotidianam Qut tepidas febres sentiat eius opem Pulmonis gecoris vicium splenisque medetur. Tussis ob hoc lavacrum pectore pulsa fugit Aperit et stomachus ista perlotus in unda Et bene digestus redditur inde cibus Lentigo scabies turpis pannus faciei Hac curantur aqua quando lavatur ibi Reddit prolixos et claros ipsa capillos. Et totum corpus exhilarando iuvat.
Constat preterea in locis eisdem lavacrum existere nobile: quod balneum episcopi nominatur Cuius proprietatem et effectus Eustasius sic ponit Nomine fons tali fluitur quod episcopat egris Vel quia pontificis curare fertur opus Arteticis prodest: tollit genus omne podagre, Hunc habet expertum pontificale decus Et quia prelatis nocet quies atque parapsis In se deficiunt sepe dolore pedum Cum constipatus nonis intercluditur intus Vide dolent ventres ilia tensa crepant. Pontificis fontem requirat pontificalem. Prelibata siquidem balnea olim aput veteres auctores mirtete dicebantur non quod ibi mirtur abundaret: sed quod iuxta lacum Averni circa quem ipsa sunt balnea os inferni existere dicitur per quod mortuorum anime in ferios fabulose petere dicebantur. Unde mirteta dicta sunt: quasi morteta hec eadem ut superius est ostensum, cum de bayis aliqua diximus: et alia bayarum litoris balnea ab agris fuerunt magno curriculo temporis intermissa ex eo quod Augustus Cesar diu apud ea constans non potuit ipsarum remediis ad convalescentiam pervenire. Quare autem ipsa balnea contempta et intermissa fuerunt ab egris: et loco eorum frigida balnea sint petita innuit Oratius in primo epistolarum dicens Mirtea relinqui dictaque cessantem nervis elidere morbum.
Sulfure contempsi: vicus gemit innudisegris. Sequit Qui caput et stomachum supponere frontibus audent Clusimos gabiosque petunt et frigida rura Ubi glosa. Ego Oratius sane id est certe relinqui mirtea id est balnea circa tripergulas sic vocata et contempsi sulfura id est balnea sulfurearum aquarum que sunt apud bayas que dicta sunt suppleamedicis elidere id est tollere morbum cessantem id est vacantem nervis id est iuncturis nervorum et quia subaudi ispa balnea sic relicta et contempta sunt vicus s Tripergule et bayarum invidus egris id est non visum: sed derelictus ab infirmis gemit id est plorat et dolce nec in merito cum eadem balnea magno quondam precio a possessoribus locabuntur. Avernus lacus est in Tripergulis quem vulgus lacum Tripergule dicit hic ut refert Servius olim sic silvarum densitate ambiebatur: ut exhalans inde per angustias aque sulfurare odor gravissimus volantes aves prone necaret. Unde et Avernus dictus est quod interpretur sine delectatione. A enim rem Cesar intelligens: silvis excerptis, ac deletis: expestilentibus amena reddidit loca. Nonius Marcellus dicit quod Avernus id circo appellatus sit: quia odor sius avibus infestissimus. Ut dicit Lucretius et Virgilius in sexto. Unde locum Graii dixerunt nomine Avernum Avernus ergo dicitur quasi avibus odor nocens. Hic lacus ut dicit Servius dolea vocatur: eo quod dolose oleat: quasi dolias ola. dolias siquidem grece dolose interpretatur. Nam et interpretatur Avernus sine delectinis qui enim est sine gaudie. Nascitur autem lacus hic secundum eundem Servius de estrariis acherontis, nec mirum quoniam Acheronta grece sine gaudio interpretatur. Avernus vero sine delectione qui enim est sine gaudio: necesse est ut sine delectatione persistat. Huius lacus fauces nec non et alvius (?) qui Lucrinus dicitur Octavianus Augustus aperire fecit: ut per eas maris aqua ipsos lacus ingrediens pisces redderet meliores et ipsorum lacuum aqua cum marinis fluctibus se quandoque ad alveum retrahentibus exundaret. Quare autem maris aqua in Avernum et Lucrinum fuerit immist probat Suetonius Tranquillus libro secundo dicens. Imisso in Lucrinum et Avernum mari lacum. Et Julius Anneus Florus in libro primo dicit. Lucrinus et Avernus quedam maris one (?) Ubi glosa. In Lucrino et Averno aqua maris que in eos ingreditur onatur. (?) Hunc lacum Virgilius lacum migrum vocat, hoc est profundam, seu reucra nigram inferiorum vicinitate. Secus hunc lacum versus austrum vorago olim fuit magnum hyatum habens per quam Chrustum dictum est ad inferos descendisse: et animas inde credo traxisse. Quod probat Eustasius dicens Est locus Australis: portam quo Christi Averni Fregit et eduxit mortuos inde suos. Hanc voraginem in VI Eneydos hoc modo describit Virgilius:
Spalunca alta fuit vastoque inmanis hiatu, Scrupea tuta lacu nigro nemorumque tenebris. Quam super haud vlle poterant impune volantes Tendere iter pennis, talis sese alius arcis Faucibus effundens supera ad convexa ferebat Unde locum graii dixerunt nomine Avernum Ubi glosa. Spelunca id est antrum seu vorago alta id est profunda fuit scrupea id est lapides immanis id est magna vasto hiatu id est cum magno ore et amplo tuta id est arcundata scilicet ab una parte lacu nigro id est profundo quae pro et tuta etiam ab alia scilicit parte tenebris nemorum id est nemoribus seu silvis tenebrosis et densis. Super quam scilicit speluncam seu voraginem haud ulle id est nulle volantes hoc set aves poterant tedere iter pennis id est poterant volare impune id est sine lesione. quin ferore supple sulferes qui exibat de voragine morirentur. Unde subditur talis halitus id est talis fetor effundens id est exiens de arcis faucibus id est de illa voragine sic obscura ferebat id est elevabat sese ad supera connexa id est ad celum quod convexum est et arcuatum est. Unde id est propterea quod de ipsa voragine tallit feror exhibat. graii id est greci dixerunt id est vocaverunt locum sic illum Avernum nimine id est a homine sive a rei proprietate. Nam ut dictum est sine delectatione interpretatur.
Nec Averni vorago atria ditis id est os inferni: que diebus et noctibus stat aperta. Unde Virgilius
Noc ges atque dies patet atri ianua ditis. Cuius ingressus levis est. Unde Virgilius ubi super
Facilis descensus Averni. Sed remeare gradum hic labor hic opus est.
De fec veragine tractabitur ubi de inferno faeiemus mensionem
Ab hoc lacu ut dicit Suetonius libro VI usque ad hostia tiberine ut navibus iretur centum sexaginta miliaria longitudinis. Latitudinis vero qua deu quinque renes contrarie commeare possent incohavit: quorum operum perficiendorum gratia homines buique mulcatatos ac etiam scelere convictes ad id opus deputari precepit Ad quod opus faciendum impulsis est per equitem quendam Romanum pro comperto asserentem cum posse habere incolumne modico immensas et reconditis opes quas Dido regina de Tyro aufugiens in Affrica vastissimis et profundissimis specubus terre absconderat. Sed opes ipsas preter salsam spem quam haburerat reperire non patens: consumptis omnibus in utraque fossura exhaustus iam factus est et egens detraxit stipendia militibus veternis que comoda calumnis appulit animum rapinis. Cornelius Tacitus libro XV de hac fossa mensionem faciens dicit: que senetus et celer Architecture artis fabri quibus ingenium et audacia erat etiam que natura denegasset: posse temptare per artem: Neronis viribus illuderites: a lacu Averno usque ad hostia Tiberina fossam navigabilem se promiserant depressuros lenti interdum littore: et per montes adversos interdum. Pro cuius aque plenitudine aquisque gignandis nullum aluid humidum occurrebat: quia pontine Pomptene paludes. Cera vero erant abrusa seu arcentia. Nero vero erat incredibilium cupitor: et fodere proxima averni iuga corisque est. manetque vestigia inrita spei et reunca omnia circa Avernum iuga cavis am anfracta ocissime sunt effosa. ut credant ibi fore centas et indicatio laborinti. Nec absurde cum Ysidorus Etymologiarum XVI dicat quod unus decem laborintium in Italia debet esse. quod credibile est: cum Dedalus qui unum fecit in Creta iram Minois fugiens et minas. Cumas perveniens sumitem potuit comparuisse.
Mons et preterea ab Averno non procul: qui Gaurus et Gauldus vulbariter noncupatur huius radices ad cumanum agrum: et Avernii labra: et bayarum lacus se porrigunt: et putheolos Cambrasque procedunt. Hic vires ita feracissimas gignere perhibetur: quod bis annis singulis racemorum proventus impendiant. Quod innuit Anneus Florus in Epithomate suo dicens: Bis amictus vitibus Gaurus uvi glosa: Bis in anno Gauri amicuntur propagmes uvarum racemilis vestiuntur, hic mons totus quasi suffossus extitit. Unde IUvenalis Satira VIII Terafolinus ager fecundis vitibus implet. Suspectumque iugum Cumis et Gaurus manis. Gaurus et inanis id est vacuus et effosus cuius latus quod ad bayas extenditur hostrea magna labat, que a loco montis Gaurana dicuntur. Unde Iuvenalis Satira VIII. Summum crede nefas animam preferre perdere causas. Dignus morte perit tenet licet ostrea centum. Gaurana et
Ad huius montis radicem ab occidente in orientem excessus olim vicus fuit Cambre dictus meridiem respiciens: nunc vestustare consumptus. Et dictus Cambre quisi camere. Nam locus erat ubi camere et Apothece multe exant in quibus naves Putheolani et Miseni: hayarumque portuum onus suum deportandum per alias regiones Italie deponebatur. hic vicus nunc corrupte a arcum posite regionis hominibus nominis vestusti ignaris Campana vocatur, eo quod campani id est Capuam a Cumanis ibidem dicuntur esse conflicts. Ob cuius conflictus memoriam est historia composta. Cambre dicta que a magistris in scolis frequentissime scolaribus dicebantur. Unde Iuvenalis fatire VI. Occit miseros cambre repetita magistros. Hic non procul supra mare Bayas respectans in occidente versa villa fuit Tullii Ciceronis cuius una pars supra mare in edito posita. vestustate deiecta est. que autem incontinenti est: dirutus parietes ostendit. hec vulgo ab incolis puthlanis: et locus ei adiacens dicitur Ciceronum.
Putheoli vel putheolum vetus oppidum est bayas respiciens ad septemtrionem dictum a putheis olentibus aquarum sulfurarum que ibi acaturiunt. Hoc oppidum ut dicit Cornelius Tacitus libro XV Italie est vetustissimum ad quod veteris et emeriti de Tarento et Ancio Reperiuntur ascripti, ex eo quod in ipso oppido indigene pauci erant cum dispersi essent per provincias: in quibus stipendia maritima receperant. Sed ut refert ipse Cornelius post alicuius curiculum temporis de expeditione reversi: et in unum congregati ius colume et cognomentum a Nerone adepti sunt. His vero voluntate et veneplacito Senatorum pretores instituit. qui potestatem haberent eligere magistratus. preferit etiam ipsis petentibus eorum legionibus tres ultra numerum viros ex eis statuis Senatores. Refert etiam ipse Cornelius quod putheolam dantes se expeditioni maritime ad stipendia Romanorum: neque coniugiis suscipiendis neque alendis liberis sueti orbas sine postoris domos relinquebant. Refert etiam idem Cornelius libro XIII quod inter Putheolanos nobiles et plebeos maxima est orta seditio propter quam ad saxa et minas et incendia devenertiu. Sed nobiles Romam ad Senatum mittentes: de violentia popularis multitudinis sunt conquesti. Populares etiam legatos proprios ad eundem misere Senatum: exposituros: quod avaritia magistratus sniusque mairoum non poterant supportare. Senatus igitur voluntate Gayuo Cassius adhibendo remedio est electus. Sed quia putheoli eius severitatem ferre non poterant: precante ipso ad scabontes fratres est ea cura translata. quibus data cohorte proteria: eius terrore: et paucorum supplicis rediit concordia putheolanis. Refert etiam idem Cornelius Tacitus quod Putheolani delapsi in provincias in quibas stipendia expleverunt: repente in unum collecti numorum maiorum colonia effecterunt. quibus comitava pretorium arbitris Senatus haberi solita coartiore ambitu exarserant princeps composuit tris: qui supra numerum petabantur courum legionibus preferendo duxit patrum honorem statuendo: ut qui a privatus iudicibus ad Senatum provocasset: eiusdem pecunie periculum faceret: cuius is qui imperatorem appellasset. Antra enim vacuum ad solum que pena erat. Refert etiiam idem Cornelius eodum libro quo supra quod putheolani olim non sicut universe legiones deducebantur cum Tribunis et Centurionibus: et sui cuiusque ordinis multibus: ut consensu wr xaritate rem publicum officerent: Sed igniti inter se diversis manipulis sine Rectore sine affectibus mutuis: quasi essent ex alio genere mortalium
Apud Putheolanos Theatrum olim fuit mire magnitudinis cuius vestigia adhuc apparent: circuli formam habens: in quo quodam mistim homines cum mulieribus majores cum minoribus ludos aspinebant. Sed hoc confusissimum spectandi genus ut dicit Suetonius libro ii Augustus Cesar correxit et ordinavit siquidem: quod ab una part Theatri in primo subselliarum ordine senatores et majores sederent. In secundo: pretestati idest pueri nobilium palliis purpuratis induti. In tertio pedagogi cum eorum discipilis. In quarto milites In quinto plebei, in parto vero apposita theatri: in primo ordine subselliorum sedebat pretor. In secundo virgines vestales. In tertio tum mulieres cum pueris bullatis. Antea siquidem pulvus. ut dicit Seneca de questionibus naturalibus VII si aquam tengerit: saxum fit: sic contrario: hec aqua si solidum tetigerit: heret et effigutur. Inde est quod res abiecte in eunndem locum lapides extrahuntur, hec illi.
Habetur in actibus apostolorum: actum II C quod beatus Paulus Putheolos venit: unde ait. Et cum venissemus Syragusam: mansinum ibi triduo inde circumlegentes: devenimus regium. et post diem unam: flante austrosecundo die venimus Putheolos ibi. iuventis fratribus: rogati sumus manere apud eos dies septem.
A molibus putheolanis vel putheoli: usque bayas ut dicit Suetonius libro X Gayus Cesar Romanus pontem fieri fecit longum tumulum sexcentorum fere passuum: quo facto: duobus diebus continuus super eo cucurrit primo enim die: falerato equo: coronam quercinam ferens in capite: et gladium circa femur: et clamidem deauratam Terio die in habitu quadrigario per pontem accessit. habens ante se parum currum duarum rotarum. qui ab equis optimis trahabatur conitantibus eum Dario uno ex parthorum obsidibus agminum pretorianorum ex animorum cohortis.
Quare autem hic pons a Gayo excogitatus extiterit ratio triplex per Suetonium assignatur prima est: ut initaretur Sersen Regem persarum qui voletis de Asia in Greciam transferare: non sine admiratione hellespontum aliquanto angustiorem concumulavit. Alia est. ut alicuius in mensi operis fama germaniam et Britaniam quibus tunc imperitabat terreret. Tertia ratio est. quam a patre suo et per aliquos mercatores et doctos audivisse se dicit, ferunt enim Teberio Cesari anxio de successione Gay nepotis et etrum coningeret premori neoptem: Taxillum mathematicum affirmasse: non magis Gayum imperaturum quod per bayarum sinum equorum descursum. Ac si dicitur: ita erit possibile quod Gayus imperet: sicut esse possibile: quod permare bayarum equi discurrerent. Mortuo demum Tiberio: Bayus imperator est factus: qui talem pontem fieri precipiens super eo ut dictum est tribus diebus continuis comeavit. Quarto die tam multos ibi emulos invitasset de litore: omnes precipitavit de ponte: et quasdam apprehendentes gubernacula pontis: detrusti in mare. De pulsis pontis huiusmodi facit mensionem Seneca ad Lucullum Dicesn. Omnis in pilis putheolanorum turba consistit:
In huius agro sulfur et alumen. in locis non paucis colligitur
Est preterea circa Putheolos balneum saluberrimum scilicet Cantarellus. De quo Eustasius de matera in lobri balneorum suorum sic ait: Inter aquas pelgi, aqua fervens manat: et ipsa Ne fluat in pontum fictile claudit opus. Cum mare fremescit: locus oppugnatur ab undis Vix aliquis poterit eger adire locum. Cantarus humana fruitur virtute medendi. Nam plagas vetes consolidat novas. Ulcera qui patitur cutis ex humoribus extra Cantarus abstergit: et lumina clara facit Sanguinis obturat venma quandoque fluentem Subvenit arteticis: fit medicina pedum. Utilis ad febres et frigora: sed tamen huius Usus aque lateri continuatus obest.
Est post Putheolos mons olim fuit predurissimi silicis qui olivarius dictus est. sic dictus: quod totus fuerit fructibus orbatus. Nam lapidosus existeris sterilis erat. Olon enim grece totum significat: Bani vero orbus seu sterilis. hunc montem Gayus Gallicula imperator Romanus ficit excidi: ut ex ipsius siliciubs itinera Italie sternerentur, ut vero innuere Suetonius libro X sic dicens. Excise rupes predurissime silicis. et montes aggere equati huius montis rudera inspici possunt: cum acceditur. Hic mons in radicibus suius multa balnea saluberrima habet.
In radice enim que respicit Putheolos habet balneum quod Ortodonicum dicitur valnes pedum doloribus sigiatice et artetice cuiucumque. Aliud non procul ab isto sub rupe: iuxta mare: quod vacatur Subvenii hominibus. De quo Eustasius sic ait
Ex re nomen habet lavacrum quod subvenit egris Nominis effectum gaudet habere sui Purgat pulmonem deponit pondera splanis Depurat tumidum certa medela gecur. Tristitie causam gelido de pectore tollit Humores ventris leviter unda lavat Defectum stomachi tollit: confortat et ipsum Ut solito solitas appetat ore dapes. Vocum sincerat: genus aufert omne doloris Talis amatores revocat unda suos. Hec etiam deponit opus longeve podagre. Hic datur articulis induciata quies.
In radice vero montis olivarii versus Nesidam Inuslam duo balnea sunt: quorum unum dicitur Balneolum. Aliud balneum petre. De balneo Eustasius sic ait
Inter aquas pelagi prope litus sub pede rupis Magnus in effectu fons breve nomen habet Balneolum dictum tante virtutis amicum Ut parens illic sentiat et sesedat Morbo quocunque doles seu reumate quovis Lotus aqua tali tempore liber abis Et caput et stomachum, renes et cetera membra Confortat tepidam si renovabis aquam. Hec prodest oculis oculorum nube fugata Consumptis reficit quos tenet egra fames Materiam rudem consumit et amp himerine Hoc genus aliis plus partenopensis amat. De balneo petre quod est iuxta hunc montem per factum forte valiste: Eustasius etiam sic aid Cuipatra dat nomen mirum reor esse lavacrum Quod lapidem possit frangere nomen habet. Et caput a multis facit assentare querelis. Aureibus audiam parat et adit opem. Lumina detrigit tunicis maculosa pictis Pectoris et cordis esse medla potest. Vescas aperit: a renibus urget arenam. Huius aque potus interiora lavat. Quamplures vidi calidam potare petrosos In quibus urina post lapidosa fuit Vos igitur quibus est durus cum pondere mictus Assiduue talis liberat aque potus.